مبانى دين زرتشتى ، مردم را از اين دين بيزار ساخته و آنان را آماده پذيرش اعتقادات نوين بهترى كرده بود . « 1 » با حمله مسلمانان به ايران و فتح آن ، اسراى ايرانى با دين مبين اسلام آشنا شدند و آن را برتر از كيش خود يافتند ، و اسلام را با آغوش باز پذيرفتند . آنان پس از اسلام آوردن ، آزاد شدند و به عنوان « موالى » معروف گشتند . اگرچه اصطلاح موالى ، مفهوم بنده آزاد شده را در خود داشت ، ولى پس از فتوحات مسلمانان اين مفهوم به مردم گوناگون غير عرب گسترش يافت و به همه ايرانيان ساكن عراق و كوفه « موالى » اطلاق مىشد . « 2 » از اين رو كوفه را مىتوان مركز تجمع موالى دانست . 4 . كوفه پايگاه تشيع انتقال مركز خلافت از مدينه به كوفه در زمان حكومت حضرت على ( ع ) مهم‌ترين نقش را در رشد تشيع در اين شهر داشت ، گرچه حكومت عمار ياسر در دوران خلافت عمر بر اين شهر در زمينه‌سازى آن بىتأثير نبود . منطقه عراق بيش از چهار سال شاهد حكومت عدل امام على ( ع ) بود و عموم مردم به طور مستمر در پرتو رهنمودهاى حضرت على ( ع ) در ابعاد اعتقادى و سياسى پرورش يافتند ، اضافه بر اين ، زندگى و روش عملى اسلامى و نمونه على ( ع ) محبوبيت وى را بيشتر كرده بود و تجربهء عينى مردم در فاصلهء جنگ با ناكثين و قاسطين و سپس با خوارج به طور طبيعى ، مرزبندى اعتقادى را به گونه‌اى معيّن مىكرد كه تشيع در مقابل انديشه‌ها و مواضع عثمانى و خارجى قرار گيرد . افزون بر اين ، توضيحاتِ گستردهء امام در مورد اهل بيت ( ع ) كه نهج‌البلاغه مشحون از آنهاست و طرح محوريت و اساس جامعه اسلامى بودن اهل بيت ( ع ) و خرده‌گيرى از شيوه عملكرد خلفاى گذشته در شكل اداره جامعه ، پايه امامت شيعى و تشيع اعتقادى را در عراق تقويت كرد .

--> ( 1 ) . ر . ك : سعيد ، نفيسى ، تاريخ ايران از انقراض ساسانيان تا انقراض امويان ، ص 19 و ص 23 . ( 2 ) . تشيع در مسير تاريخ ، ص 102 .